“Μπορείς να οδηγήσεις το άλογο στο νερό αλλά δεν μπορείς να το αναγκάσεις να πιεί”

«Θα τον αλλάξω!». Έκφραση αποφασιστικότητας στην προσπάθεια να αλλάξουμε τη συμπεριφορά κάποιου άλλου ατόμου, να το απομακρύνουμε από επιλογές που κρίνουμε καταστροφικές.  Κάποιες φορές είμαστε δικαιολογημένοι στη προσπάθειά μας να ‘σώσουμε’ κάποιον, όπως στη περίπτωση ενός αλκοολικού συζύγου που καταστρέφει την υγεία του και την οικογένειά μας ή της ενήλικης κόρης μας που μπλέκει με καταστροφικές για αυτήν σχέσεις. Όταν όμως η θέλησή μας να βοηθήσουμε τους αγαπημένους μας κρύβει τη βαθιά μας πεποίθηση ότι εμείς είμαστε υπεύθυνοι για αυτούς, ότι εξαρτάται από τη δική μας επιμονή, αφοσίωση, εφευρετικότητα, αυτοθυσία αν το άλλο άτομο θα κάνει τις σωστές επιλογές, αν θα αλλάξει συμπεριφορά, αν θα γίνει καλά, τότε πέφτουμε σε μια παγίδα από την οποία βγαίνουμε δύσκολα. Κάποια άτομα, λόγω της ανατροφής τους ή του ρόλου τους πέφτουν πιο εύκολα σ’ αυτή τη παγίδα της ανάληψης ευθύνης για άλλους. Μερικές φορές η οικογένεια ‘επιλέγει’ ένα από τα παιδιά της στο ρόλο του ‘σωτήρα’, του φροντιστή των άλλων, του μεσολαβητή στις οικογενειακές συγκρούσεις.  Επίσης αναπτυξιακά ο ρόλος του γονέα ταυτίζεται με την ανάληψη ευθύνης για τη συμπεριφορά των παιδιών του καθώς μεγαλώνουν. Το πρόβλημα είναι όταν οι γονείς διστάζουν να αφήσουν αυτή την ευθύνη, αυτή τη σχέση εξάρτησης πολλά χρόνια μετά την ενηλικίωση των παιδιών τους.

 Υπάρχει κάτι ελκυστικό στο ρόλο του ‘σωτήρα’, του ατόμου από το οποίο εξαρτάται η ευτυχία και οι σωστές επιλογές των αγαπημένων του. Κάνει το άτομο να νιώθει πολύ σημαντικό ενώ ταυτόχρονα η αίσθηση ελέγχου δημιουργεί  εντύπωση ασφάλειας. «Αν από μένα εξαρτώνται οι σωστές επιλογές του αγαπημένου μου παιδιού, τότε θα φροντίσω όλα να πάνε καλά!» Όμως οι συνέπειες είναι αρνητικές και για το ‘σωτήρα’ και για αυτούς που προσπαθεί να σώσει. Η ανάληψη ευθύνης για άλλους μπορεί να οδηγήσει σε υπερκόπωση, σωματική και συναισθηματική, για το ‘σωτήρα’. Το άτομο παραμελεί τις δικές του ανάγκες για να φροντίσει τους άλλους και όταν οι άλλοι παρ’ όλες τις απελπισμένες του προσπάθειες δεν αλλάζουν,  τότε θυμώνει ή βασανίζεται από ενοχές. Εξίσου σημαντικό είναι ότι το άτομο που περιμένει από κάποιον άλλον να το καθοδηγήσει και να τον κάνει να αλλάξει, δεν μαθαίνει να αναλαμβάνει ευθύνες για τον εαυτό του, δεν ωριμάζει πραγματικά.

Όμως η πραγματική αλλαγή ξεκινάει πάντα με την ανάληψη ευθύνης του ατόμου που θέλει να αλλάξει. Μια σοφή αγγλική παροιμία μιλάει γραφικά για το μάταιο της προσπάθειας να αναλάβουμε ευθύνη για τη συμπεριφορά και τις επιλογές άλλων: “Μπορείς να οδηγήσεις το άλογο στο νερό αλλά δεν μπορείς να το αναγκάσεις να πιεί”. Υπενθύμιση ότι μπορούμε να επηρεάσουμε, συμβουλέψουμε, στηρίξουμε τον άλλον αλλά η ευθύνη για τη συμπεριφορά και αλλαγή στο τέλος ανήκει αποκλειστικά στον άλλον.

Σοφία Μεσσάρη
Κλινική Ψυχολόγος & Οικογενειακή Θεραπεύτρια
Κέντρο Ψυχολογικών Θεραπειών "Ψυχή τε και σώματι"