Κυνηγώντας το άπιαστο: Η παγίδα της τελειομανίας

Η φιλοδοξία βελτίωσης του εαυτού μας και των συνθηκών της ζωής μας βοηθάει να αποφασίσουμε στόχους και να χαράξουμε πορεία πραγματοποίησης αυτών των στόχων. Πότε όμως αυτή η καθ’ όλα θεμιτή φιλοδοξία από σύμβουλος για μια καλύτερη ζωή γίνεται καταπιεστική δύναμη  που καταδυναστεύει τη ζωή μας; Κάποιοι άνθρωποι πέφτουν στη παγίδα της ανελέητης επιδίωξης της τελειότητας. Ο τελειομανής άνθρωπος θεωρεί υποχρέωσή του να καλύπτει τις ανάγκες των άλλων γύρω του, να είναι τέλειος σε όλους τους ρόλους του. Οι απαιτήσεις του από τον εαυτό του είναι πολύ υψηλές και όταν αναπόφευκτα δεν καταφέρνει να καλύψει όλες αυτές τις ανάγκες στον τέλειο βαθμό που επιδιώκει, τότε είναι ανελέητος στην αυτοκριτική του, βασανίζεται από ενοχές και από την αίσθηση ότι δεν αξίζει.

Οι ρίζες της τελειομανίας βρίσκονται στη παιδική ηλικία και στη σχέση με γονείς που – έχοντας μάθει κι αυτοί κάτι αντίστοιχο στη δική τους παιδική ηλικία - έχουν υψηλές απαιτήσεις για τα παιδιά τους, τα επαινούν και τα ενθαρρύνουν μόνο όταν πετυχαίνουν τους στόχους τους και τα ντροπιάζουν όταν αποτυγχάνουν στις προσπάθειές τους. Έτσι το παιδί μαθαίνει ότι είναι άξιος και αγαπητός μόνο όταν πετυχαίνει, ότι δεν αξίζει η προσπάθεια, μόνο το αποτέλεσμα. Όταν αυτή η αντίληψη συμβαδίζει με ένα οικογενειακό περιβάλλον που δεν καλύπτει τις συναισθηματικές ανάγκες του παιδιού, τότε το παιδί μαθαίνει ότι οι δικές του ανάγκες δεν είναι σημαντικές, ότι αξίζει μόνο όταν φροντίζει τους άλλους. Έτσι το παιδί, ενήλικας πια, έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση και εύθραυστη αίσθηση προσωπικής αξίας, αφού αυτή εξαρτάται από την ικανότητά του να καλύπτει συνεχώς τις ανάγκες των άλλων και να ανταποκρίνεται στις υπερβολικά υψηλές απαιτήσεις που έχει για τον εαυτό του.

Το κυνήγι της τελειότητας είναι μια μάταιη επιδίωξη. Είναι ένα άπιαστο όνειρο αφού κι όταν νομίζουμε ότι το πετύχαμε, γλιστράει και φεύγει ανάμεσα  από τα δάχτυλά μας. Είναι όμως και μια εξαιρετικά καταστροφική επιδίωξη. Δεν επιτρέπει χρόνο και ενέργεια για ουσιαστική, ήρεμη επαφή με άλλους. Συμβαδίζει με ανελέητη πίεση, σωματική και ψυχική, και οδηγεί σε βασανιστικές ενοχές και ψυχικά προβλήματα, όπως κατάθλιψη και άγχος, όταν αναπόφευκτα το άτομο αποτυγχάνει να καλύψει τις υπερβολικές απαιτήσεις.

Αν αντικαταστήσουμε το κυνήγι της τελειότητας με την επιδίωξη του «αρκετά καλού» στη ζωή μας θα απελευθερώσουμε μια απίστευτη πηγή ενέργειας που θα μπορέσουμε να διοχετεύσουμε σε ότι είναι πραγματικά σημαντικό, στο «εδώ και τώρα» της ζωής και των σχέσεων, όταν απλά γεύεσαι τις μικρές ομορφιές χωρίς να σκέφτεσαι την ατελείωτη λίστα καθηκόντων που δεν έχεις ολοκληρώσει. Η ενθάρρυνση και επιβράβευση κάθε προσπάθειας να γίνουμε «αρκετά καλοί» στους ρόλους μας και η πίστη στην προσωπική αξία ανεξαρτήτως επιτυχιών είναι συνταγή για μια όμορφη ζωή και η καλύτερη κληρονομιά για τα παιδιά μας.

Σοφία Μεσσάρη
Κλινική Ψυχολόγος & Οικογενειακή Θεραπεύτρια
Κέντρο Ψυχολογικών Θεραπειών "Ψυχή τε και σώματι"