Η κότα έκανε τ’ αυγό ή το αυγό την κότα;

Το παλιό ερώτημα για το ποιό είναι το αίτιο και ποιό το αποτέλεσμα ανάμεσα σε δύο συνδεόμενα γεγονότα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν μιλάμε για σχέσεις και τη συμπεριφορά μας σε αυτές. Η πιο διαδεδομένη αντίληψη είναι ότι η συμπεριφορά του ενός επηρεάζει τι κάνει ο άλλος. Είναι σαν μια ευθεία γραμμή να οδηγεί από την πρώτη συμπεριφορά (το αίτιο) στη δεύτερη συμπεριφορά (το αποτέλεσμα), ΑΙΤΙΟ → ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ. Πάρτε για παράδειγμα ένα ζευγάρι όπου η γυναίκα είναι απόμακρη συναισθηματικά και ο άντρας, νιώθοντας ότι τον αποφεύγει, θυμώνει και την πιέζει για πιο στενή επαφή. Ο άντρας υποστηρίζει ότι η απόμακρη συμπεριφορά της γυναίκας του είναι το αίτιο και ο θυμός και η πίεση που ασκεί το αποτέλεσμα. Με αυτό βεβαίως υπονοεί ότι η γυναίκα ευθύνεται αποκλειστικά για τη δημιουργία του προβλήματος ανάμεσά τους.  Και όταν ο ένας ευθύνεται, τότε αυτός φέρει και την ευθύνη της αλλαγής, πρέπει να αλλάξει για να φτιάξουν τα πράγματα.

Όμως η πραγματικότητα είναι σύνθετη και πολυδιάστατη. Σε μια σχέση η  συμπεριφορά των ατόμων δημιουργεί κύκλους αλληλεπιδράσεων.  Η συμπεριφορά του ενός επηρεάζει τη συμπεριφορά του άλλου που με τη σειρά του επηρεάζει τη συμπεριφορά του πρώτου και ούτω καθεξής, μέχρι που είναι δύσκολο να διακρίνεις στον κύκλο των αλληλεπιδράσεων ποιός από τους δύο ξεκίνησε το πρόβλημα. Στο ζευγάρι που ανέφερα πιο πάνω, όσο πιο πολύ πιέζει ο άντρας τόσο περισσότερο τραβιέται συναισθηματικά η γυναίκα, και όσο πιο πολύ τραβιέται η γυναίκα τόσο περισσότερο πιέζει ο άντρας. Είναι δύσκολο να ορίσει κανείς ποιός ξεκίνησε τον φαύλο κύκλο. Ίσως η γυναίκα να έχασε ενδιαφέρον και να τραβήχτηκε συναισθηματικά. Από μια άλλη σκοπιά όμως ίσως ο άντρας να ασκούσε εξαρχής ασφυκτική πίεση και έλεγχο στη γυναίκα του, τι κάνει, πού πάει, τι σκέφτεται, οπότε η γυναίκα άρχισε να δυσανασχετεί και τραβήχτηκε συναισθηματικά. 

Πώς λοιπόν ανακαλύπτει κανείς την συμπεριφορά που ξεκίνησε τον φαύλο κύκλο; Σε ποιόν αποδίδει την ευθύνη για τη γέννηση του προβλήματος σε μια σχέση; Ποιός τελικά φταίει όταν κάτι δεν πάει καλά και ποιός πρέπει ν’ αλλάξει τη συμπεριφορά του για να βρεθεί λύση; Θα ήταν υπερβολικό να θεωρούμε πάντα ότι και οι δύο ευθύνονται εξίσου για τα προβλήματα μιας σχέσης. Σε κάποιες περιπτώσεις, όπως για παράδειγμα όταν ο ένας ασκεί σωματική βία στον άλλον, είναι ξεκάθαρο ότι το βίαιο άτομο ευθύνεται για τη βία και πρέπει να σταματήσει. Σε πολλές περιπτώσεις όμως δεν είναι απαραίτητο ούτε χρήσιμο να αναζητούμε αυτόν που «φταίει». Ίσως πιο χρήσιμο είναι να επικεντρωθούμε σ’ αυτό που κάνουμε εμείς που διατηρεί τον φαύλο κύκλο και να προσπαθήσουμε να αλλάξουμε τη δικιά μας συμπεριφορά, με την ελπίδα ότι αυτό θα συμβάλλει σ’ έναν νέο κύκλο και μια καλύτερη σχέση.

Σοφία Μεσσάρη
Κλινική Ψυχολόγος & Οικογενειακή Θεραπεύτρια
Κέντρο Ψυχολογικών Θεραπειών "Ψυχή τε και σώματι"