ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΥΛΙΚΟ
επιλέξτε απο τις παρακάτω κατηγορίες

ΑΡΘΡΑ
ΟΜΙΛΙΕΣ
ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Αν θέλετε να λαμβάνετε ενημερωτικά email για δραστηριότητες & εκδηλώσεις του Κέντρου Ψυχή τε και σώματι, εγγραφείτε στη λίστα μας μέσω της φόρμας εδώ. 

  

Αυτοτραυματισμός: χρησιμοποιώντας τον σωματικό πόνο σαν ‘παυσίπονο’

Μια ιδιαίτερα ανησυχητική έκφραση της πολυδιάστατης σχέσης σώματος-ψυχής είναι ο αυτοτραυματισμός, όταν δηλαδή κάποιος κακοποιεί συνειδητά και οικειοθελώς το σώμα του σε σημείο που να αφήνει σημάδια. Συνήθεις εκδηλώσεις του είναι κοψίματα, καψίματα, γρατζουνιές, χτυπήματα ή ξερίζωμα μαλλιών. Στόχος του δεν είναι η αυτοκτονία, αν και υπάρχουν περιπτώσεις που οδήγησε στο θάνατο.

Ακούγεται παράλογο το να επιλέξει κάποιος να τραυματίσει το σώμα του. Όμως αν κοιτάξουμε πιο προσεκτικά τα αίτια της συμπεριφοράς θα διακρίνουμε ένα ξεκάθαρο νόημα: την απόπειρα επιβίωσης από αφόρητο ψυχικό πόνο. Τα άτομα που αυτοτραυματίζονται είχαν δύσκολη παιδική ηλικία που χαρακτηριζόταν από σοβαρή παραμέληση των αναγκών τους.  Μπορεί να είχαν απορριπτικούς γονείς ή γονείς με υπερβολικά μεγάλες απαιτήσεις. Μπορεί να έχασαν γονείς πολύ νωρίς, να μεγάλωσαν σε ορφανοτροφεία ή με ανάδοχες οικογένειες που δεν τους φρόντισαν καλά. Σε κάποιες περιπτώσεις υπέφεραν σωματική και σεξουαλική κακοποίηση. Συνέπεια ενός τέτοιου αρνητικού περιβάλλοντος τόσο νωρίς στη ζωή είναι ότι το άτομο μεγαλώνει με πολύ χαμηλή αίσθηση προσωπικής αξίας. Επιπλέον το κατακλύζουν έντονα συναισθήματα ψυχικής οδύνης, θυμού, άγχους τα οποία δεν έμαθε ποτέ να διαχειρίζεται. Τρομαγμένο από τα συναισθήματα παλεύει να τα καταπιέσει, όμως αυτή η καταπίεση δημιουργεί μια αφόρητη ένταση. Και όταν τα καταπιεσμένα συναισθήματα ανεβαίνουν στην επιφάνεια τότε το άτομο νιώθει ότι δεν θα μπορέσει να επιβιώσει – «Φοβάμαι ότι θα εκραγώ!». Σ’ αυτό το σημείο ανακαλύπτει τον αυτοτραυματισμό σαν ‘λύση’. Η πρόκληση σωματικού πόνου ‘ανακουφίζει’ το βασανισμένο άτομο. Ο σωματικός πόνος κυριαρχεί παραμερίζοντας για λίγο τον ψυχικό πόνο. Η αφόρητη ένταση εκτονώνεται και επέρχεται προσωρινή ηρεμία. Κάποιες φορές το άτομο χρησιμοποιεί τον αυτοτραυματισμό για να δείξει στους γύρω του ότι πονά και χρειάζεται βοήθεια. Ή μπορεί να πληγώνει τον εαυτό του γιατί πιστεύει ότι αξίζει να αυτοτιμωρηθεί. Όποιος κι αν είναι ο στόχος η ανακούφιση που προσφέρει ο αυτοτραυματισμός είναι προσωρινή. Όταν η σωματική κρίση περάσει, τα έντονα συναισθήματα επιστρέφουν δριμύτερα και σ’ αυτά έχει προστεθεί η ντροπή, οι ενοχές, η περαιτέρω επιδείνωση της αυτοεκτίμησης.  Αυτά αυξάνουν την εσωτερική ένταση και τη πιθανότητα για μελλοντικά επεισόδια αυτοτραυματισμού. Το άτομο παγιδεύεται σε έναν φαύλο κύκλο, ολέθριο για τη ψυχική υγεία αλλά και επικίνδυνο για τη σωματική ακεραιότητα.

Πώς μπορεί να διακόψει κανείς αυτόν τον κύκλο; Να παρατηρήσει πότε νιώθει τη μεγαλύτερη ανάγκη να αυτοτραυματιστεί ώστε να κατανοήσει σε τι τον εξυπηρετεί η συμπεριφορά. Να χρησιμοποιήσει έντονη αλλά ασφαλή σωματική αίσθηση σαν αντιπερισπασμό, όπως κάνοντας παγωμένο ντους ή κρατώντας για λίγο παγάκια. Μπορεί να αποφύγει να μείνει μόνος του όταν νιώθει την ένταση να κορυφώνεται. Και πάνω απ’ όλα να ‘κοιτάξει’ τη πληγή μέσα του και – ίσως με τη βοήθεια της ψυχοθεραπείας – να ξεκινήσει μια διαδικασία επούλωσης των ψυχικών τραυμάτων που τροφοδοτούν την βάναυση επίθεση στο σώμα του.

Σοφία Μεσσάρη
Κλινική Ψυχολόγος & Οικογενειακή Θεραπεύτρια

Κέντρο Ψυχολογικών Θεραπειών "Ψυχή τε και σώματι"