Όταν η λύση γίνεται το πρόβλημα

Όταν αντιμετωπίζουμε ένα πρόβλημα, προσπαθούμε να βρούμε μια λύση. Αν με την εφαρμογή της λύσης το πρόβλημα σταματήσει, τότε θεωρούμε τη λύση πετυχημένη και τη χρησιμοποιούμε κάθε φορά που εμφανίζεται το συγκεκριμένο πρόβλημα. Όμως όπως είπε και ένας αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος, ο Ηράκλειτος, τίποτε δεν μένει το ίδιο, όλα αλλάζουν. Έτσι και τα προβλήματα με το πέρασμα του χρόνου αλλάζουν, ακόμη και όταν φαίνονται να είναι τα ίδια. Και οι παλιές πετυχημένες λύσεις μπορεί όχι μόνο να πάψουν να λειτουργούν αλλά και να αρχίσουν να συμβάλλουν στο πρόβλημα.

Πάρτε για παράδειγμα τους γονείς παιδιού 2.5 χρόνων που προσπαθούν να αντιμετωπίσουν την επίμονα ανυπάκουη συμπεριφορά του. Η λύση που βρίσκουν είναι να το τιμωρούν κλείνοντας το για μερικά λεπτά σε ένα δωμάτιο όταν τους παρακούει. Η λύση είναι αρχικά πετυχημένη καθώς το παιδί βγαίνει από το δωμάτιο ‘υπάκουο’. Όμως οι γονείς του παραδείγματος είναι αυστηροί και ανυπόμονοι, ίσως κουρασμένοι από τη δουλειά τους και θέλουν μια γρήγορη λύση στην ανυπάκουη συμπεριφορά του παιδιού τους. Οπότε αρχίζουν να χρησιμοποιούν αυτήν την αρχικά πετυχημένη λύση υπερβολικά. Με την παραμικρή ένδειξη ανυπακοής, χωρίς να ξοδεύουν χρόνο να συζητήσουν με το παιδί τη συμπεριφορά του, το βάζουν τιμωρία. Καθώς μεγαλώνει το παιδί όμως αυξάνεται η ικανότητά του να κατανοεί και να συνεννοείται με τους γύρω του. Σ’ αυτή τη φάση μια πιο υπομονετική προσέγγιση θα ήταν πιο αποτελεσματική, όπως να αφιερώσουν οι γονείς χρόνο για να πετύχουν καλύτερη συνεργασία με το παιδί, να του εξηγήσουν γιατί του ζητάνε να κάνει κάτι, να λάβουν υπόψη – όταν είναι δυνατό – την άποψή του, να του δώσουν προθεσμία 5 λεπτά να κάνει αυτό που του ζητάνε και ούτω καθεξής. Αν όμως οι γονείς επιμείνουν στην παλιά αποκλειστική χρήση της τιμωρίας, τότε το παιδί αρχίζει και δυσανασχετεί και αντιδρά με πιο έντονη ανυπακοή. Η υπερβολική και αποκλειστική χρήση της τιμωρίας σ’ αυτή τη καινούρια φάση όχι μόνο δεν λειτουργεί πια αλλά πλέον συμβάλλει στο πρόβλημα κάνοντας το παιδί πιο αντιδραστικό και ανυπάκουο.

Καμία λύση δεν είναι τέλεια, όπως και κανείς γονιός δεν είναι τέλειος. Τα λάθη είναι αναπόφευκτα και συχνά. Με το πέρασμα του χρόνου και την αλλαγή των συνθηκών, καθώς μεγαλώνουμε και αλλάζουμε και εμείς και οι γύρω μας, ακόμα και οι παλιές καλές λύσεις μπορεί να πάψουν να λειτουργούν. Αυτό που είναι σημαντικό είναι να κρατάμε τα μάτια και αυτιά μας ανοιχτά και το μυαλό μας σε εγρήγορση, να παρατηρούμε, να προβληματιζόμαστε και να μη διστάζουμε να αναθεωρήσουμε ακόμα και τις κάποτε αγαπημένες μας λύσεις. Τίποτα δε μένει στάσιμο, τα πάντα, καταστάσεις, σχέσεις, πεποιθήσεις, συναισθήματα βρίσκονται σε διαρκή κίνηση και αλλαγή. Σ’ αυτήν την ασταμάτητη ροή η ευελιξία και προσαρμοστικότητα είναι από τα πιο πολύτιμα και χρήσιμα εφόδια στη ζωή.

Σοφία Μεσσάρη
Κλινική Ψυχολόγος & Οικογενειακή Θεραπεύτρια
Κέντρο Ψυχολογικών Θεραπειών "Ψυχή τε και σώματι"